در سالهای اخیر، استفاده از استروئیدهای آنابولیک-آندروژنیک به یکی از موضوعات بحثبرانگیز در حوزه ورزش، بدنسازی و حتی پزشکی تبدیل شده است. این ترکیبات که هم کاربرد درمانی دارند و هم سوءمصرف گستردهای در محیطهای غیرپزشکی، نیازمند آگاهی دقیق از نحوه مصرف استروئید هستند تا خطرات احتمالی به حداقل برسد.
استروئید چیست و چرا نحوه مصرف استروئید اهمیت دارد؟
استروئیدهای آنابولیک-آندروژنیک (AAS) مشتقات синтетиکی هورمون تستوسترون هستند که اثرات عضلهسازی (آنابولیک) و مردانهسازی (آندروژنیک) دارند. نحوه مصرف استروئید بهطور مستقیم بر میزان اثربخشی، شدت عوارض جانبی و احتمال بازگشت نتایج پس از قطع مصرف تأثیر میگذارد. پیشنهاد میکنیم مقاله بهترین استروئید برای رزمی کاران را نیز مطالعه کنید.
انواع اصلی استروئیدهای مورد استفاده در بدنسازی
- استروئیدهای خوراکی (Oral)
- استروئیدهای تزریقی (Injectable)
- استروئیدهای کوتاهاثر و بلنداثر
- استروئیدهای پایه (Base compounds) و استروئیدهای مکمل (Ancillary)
اصول پایه در نحوه مصرف استروئید
هرگونه برنامه مصرف استروئید باید بر چند اصل اساسی استوار باشد:
- تعیین هدف دقیق (افزایش حجم، افزایش قدرت، آمادهسازی مسابقه، دوره کات)
- انتخاب ترکیبات متناسب با سطح تجربه فرد (مبتدی، متوسط، حرفهای)
- تعیین طول دوره (معمولاً ۸ تا ۱۶ هفته)
- برنامهریزی دقیق Post Cycle Therapy (PCT)
- پایش مرتب سلامت با آزمایش خون
- رعایت دوزهای فیزیولوژیک تا نیمهبالا در افراد غیررقابتی
روشهای مختلف نحوه مصرف استروئید
۱. دوره انفرادی (Solo Cycle)
مناسبترین گزینه برای افراد مبتدی که اولین بار قصد تجربه نحوه مصرف استروئید را دارند.
ترکیبات رایج در دوره انفرادی:
- تستوسترون انانتات یا سیپیونات ۲۵۰-۵۰۰ میلیگرم در هفته
- تستوسترون پروپیونات ۱۰۰-۱۵۰ میلیگرم هر دو روز یکبار
- ناندرولون دکانوات (دکا) ۲۰۰-۴۰۰ میلیگرم در هفته (کمتر توصیه میشود برای اولین دوره)
مزایا:
- سادهترین مدیریت عوارض
- امکان تشخیص دقیق واکنش بدن به یک ترکیب
- بازگشت هورمونی نسبتاً آسانتر
معایب:
- پیشرفت نسبتاً کندتر نسبت به دورههای ترکیبی
۲. دورههای ترکیبی (Stacking)
رایجترین روش در میان ورزشکاران با تجربه که به دنبال حداکثر سنتز پروتئین و قدرت هستند.
انواع معروف نحوه مصرف استروئید در دورههای ترکیبی:
الف) دوره حجم کلاسیک مبتدی-متوسط
- هفته ۱-۱۲: تستوسترون انانتات ۵۰۰ میلیگرم/هفته
- هفته ۱-۱۰: ناندرولون دکانوات ۴۰۰ میلیگرم/هفته
- هفته ۱-۴: دیانابول ۳۰-۵۰ میلیگرم روزانه (Kickstart)
ب) دوره حجم سنگین پیشرفته
- هفته ۱-۱۶: تستوسترون انانتات ۷۵۰-۱۰۰۰ میلیگرم/هفته
- هفته ۱-۱۴: ناندرولون دکانوات ۶۰۰ میلیگرم/هفته
- هفته ۱-۶: دیانابول یا آنادرول ۵۰-۱۰۰ میلیگرم روزانه
- هفته ۸-۱۶: ترنبولون انانتات ۴۰۰-۶۰۰ میلیگرم/هفته
ج) دوره کات و خشکی (Cutting)
- هفته ۱-۱۲: تستوسترون پروپیونات ۱۰۰ میلیگرم هر دو روز
- هفته ۱-۱۰: ترنبولون استات ۵۰-۱۰۰ میلیگرم هر دو روز
- هفته ۶-۱۲: وینسترول ۵۰ میلیگرم روزانه یا تزریقی
- هفته ۱-۱۲: ماستِرون پروپیونات ۴۰۰-۶۰۰ میلیگرم/هفته
۳. دورههای کوتاه (Short Blast)
مدت ۴-۸ هفته با دوزهای نسبتاً بالا، بیشتر برای ورزشکاران حرفهای که قصد حفظ وضعیت بدنی در تمام طول سال دارند.
نمونه:
- تستوسترون پروپیونات ۱۵۰ میلیگرم + ترنبولون استات ۱۰۰ میلیگرم + ماستِرون پروپیونات ۱۰۰ میلیگرم هر دو روز یکبار (به مدت ۶-۸ هفته)
نحوه مصرف استروئید خوراکی در مقایسه با تزریقی
|
ویژگی |
استروئید خوراکی |
استروئید تزریقی |
|
سرعت اثر |
بسیار سریع |
متوسط تا کند |
|
نیمهعمر |
کوتاه (۴-۲۴ ساعت) |
بلند (۳-۱۵ روز) |
|
فشار بر کبد |
بسیار بالا |
کم تا متوسط |
|
پایداری سطح خونی |
نوسان زیاد |
نسبتاً پایدار |
|
راحتی مصرف |
بسیار راحت |
نیاز به تزریق |
|
احتمال عارضه استروژنی |
متوسط تا بالا |
وابسته به ترکیب |
زمانبندی و دوزبندی دقیق در نحوه مصرف استروئید
- Front-loading: استفاده از دوز بالاتر در ۲-۳ هفته اول برای رسیدن سریعتر به سطح پلاسمایی پایدار (بیشتر در ترکیبات بلنداثر)
- Back-loading: افزایش تدریجی دوز به سمت انتهای دوره (کمتر رایج)
- Pyramiding: افزایش و سپس کاهش تدریجی دوز (روش قدیمی و امروزه کمتر توصیه میشود)
- Bridging: استفاده مداوم از دوز پایین بین دو دوره سنگین (بسیار پرخطر و به شدت منع شده)
مدیریت عوارض جانبی در طول نحوه مصرف استروئید
- کنترل آروماتاز: آناستروزول ۰.۵ میلیگرم هر ۲-۳ روز یا لتروزول در موارد شدید
- کنترل پرولاکتین: کابرگولین ۰.۲۵-۰.۵ میلیگرم دو بار در هفته (در صورت استفاده از ناندرولون یا ترنبولون)
- محافظت کبدی: TUDCA ۵۰۰-۱۰۰۰ میلیگرم روزانه، NAC ۱۲۰۰-۲۴۰۰ میلیگرم روزانه
- کنترل فشار خون: تغییرات رژیم، کاردیو، داروهای ACEI یا ARB در موارد لازم
- کنترل کلسترول: امگا-۳ بالا، کارنیتین، مکملهای گیاهی مانند برگ زیتون
برنامهریزی Post Cycle Therapy (PCT) پس از نحوه مصرف استروئید
یکی از مهمترین مراحل که اغلب نادیده گرفته میشود.
ساختار رایج PCT (بسته به ترکیبات مصرف شده):
- روز ۱-۳۰: HCG ۱۰۰۰-۲۰۰۰ IU هر ۳ روز (فقط در صورت استفاده طولانی از ترکیبات سرکوبکننده قوی)
- هفته ۱-۴: کلومیفن سیترات ۵۰-۱۰۰ میلیگرم روزانه
- هفته ۱-۴: تاموکسیفن (نولوادکس) ۲۰-۴۰ میلیگرم روزانه
- هفته ۵-۶ (در دورههای سنگین): دوز کاهشیافته کلومیفن ۲۵ میلیگرم + نولوادکس ۱۰-۲۰ میلیگرم
سوالات متداول درباره نحوه مصرف استروئید
آیا میتوان بدون PCT دوره را تمام کرد؟ خیر. در اکثر موارد محور هیپوفیز-گناد به شدت سرکوب میشود و بدون مداخله دارویی بازگشت کامل هورمونها بسیار کند یا ناقص خواهد بود.
بهترین استروئید برای اولین دوره چیست؟ تستوسترون انانتات یا سیپیونات با دوز ۳۰۰-۵۰۰ میلیگرم در هفته به مدت ۱۰-۱۲ هفته، ایمنترین و قابل پیشبینیترین گزینه برای افراد مبتدی محسوب میشود.
هر چند وقت یک بار باید آزمایش خون انجام داد؟ حداقل قبل از شروع، هفته چهارم، هفته هشتم و دو هفته پس از آخرین تزریق. در دورههای سنگین هر ۳-۴ هفته توصیه میشود.
آیا زنان هم میتوانند استروئید مصرف کنند؟ بله، اما با دوزهای بسیار پایینتر (معمولاً ۵-۲۰ میلیگرم روزانه ترکیبات ملایم مانند آناوار یا پرایموبولان) و دورههای کوتاهتر (۴-۸ هفته).
آیا نحوه مصرف استروئید خوراکی خطرناکتر از تزریقی است؟ از نظر فشار بر کبد بله، اما از نظر سرکوب محور هیپوفیز-گناد معمولاً کمتر. بهترین رویکرد ترکیب هوشمندانه هر دو نوع با رعایت محافظت کبدی است.
حداقل سن مناسب برای مصرف استروئید چقدر است؟ اکثریت متخصصین ۲۵ سال را به عنوان حداقل سن فیزیولوژیک توصیه میکنند، زیرا پس از آن محور هورمونی به بلوغ نسبی رسیده است.
نحوه مصرف استروئید فراتر از یک دستورالعمل ساده دارویی است؛ یک فرآیند پیچیده پزشکی-ورزشی است که نیازمند دانش، تجربه، نظارت پزشکی و مهمتر از همه، پذیرش مسئولیت کامل نتایج کوتاهمدت و بلندمدت آن توسط فرد مصرفکننده میباشد.